Na ndodh shpesh, që edhe pse e kemi vendosur alarmin në një kohë të caktuar, sytë hapen disa minuta më herët, pa asnjë zhurmë apo arsye të dukshme. Fenomeni nuk është i pashpjegueshëm. Siç sqarojnë në “The Conversation” studiuesit Yaqoot Fatima, Alexandra Metse dhe Danielle Wilson nga University of the Sunshine Coast në Australi, fenomeni zakonisht lidhet me orën e brendshme biologjike të trupit.
Cikli gjumë-zgjim rregullohet kryesisht nga një grumbull i vogël neuronesh në tru, i cili vepron si “ora qendrore” e trupit. Kjo sinkronizon ritmin cirkadian , ciklin natyror 24-orësh që ndikon në vigjilencë, temperaturën e trupit, oreksin dhe shumë funksione të tjera.
Ky ritëm nuk është i njëjtë për të gjithë. Disa njerëz performojnë më mirë herët në mëngjes, ndërsa të tjerë funksionojnë më me efikasitet vonë natën. Këto “kronotipe” të ndryshme shpjegojnë pse disa njerëz zgjohen lehtë në agim, ndërsa të tjerët kanë vështirësi të zgjohen herët.
Si e “mëson” trupi kohën për t’u zgjuar
Ora biologjike nuk regjistron vetëm kohën. Ajo “stërvitet” nga zakonet tona të përditshme: koha kur flemë dhe zgjohemi, vaktet, aktiviteti fizik dhe, më e rëndësishmja, ekspozimi ndaj dritës së mëngjesit. Kur rutina është e qëndrueshme, trupi mëson të përgatitet në kohë.
Pra, pak para kohës së zakonshme të zgjimit, fillojnë të ndodhin ndryshime në trupin tuaj: melatonina, hormoni që nxit përgjumjen, zvogëlohet , temperatura e trupit tuaj rritet gradualisht dhe kortizoli rritet. Kjo rritje e kortizolit në mëngjes ndihmon trupin tuaj të kalojë më lehtë nga gjumi në zgjim. Thënë thjesht, trupi juaj mund të aktivizojë “orën e tij të brendshme të alarmit”.
Kur është një shenjë e mirë dhe kur jo?
Nëse i hapim sytë pak para se të bjerë alarmi dhe ndihemi të pushuar, ritmi ynë cirkadian ka të ngjarë të jetë i sinkronizuar mirë dhe po flemë mjaftueshëm. Anasjelltas, nëse zgjohemi më herët, por ndihemi të lodhur, nervozë ose të përgjumur, mund të ketë një çrregullim në cilësinë e gjumit . Një orar i paqëndrueshëm mund të prishë ritmet e brendshme, duke çuar në përgjumje gjatë ditës dhe vështirësi në përqendrim.
Ndikimi i stresit
Gjendja psikologjike gjithashtu luan një rol të rëndësishëm. Stresi dhe ankthi rrisin kortizolin dhe mund ta bëjnë gjumin më të lehtë ose më të ndërprerë. Edhe pritja e një ngjarjeje të rëndësishme ose të këndshme mund ta mbajë trurin vigjilent.
Çfarë ndihmon me zgjimin natyror?
Për një zgjim më natyral, ndihmojnë oraret e gjumit dhe të zgjimit të njëtrajtshëm, madje edhe në fundjavë, kufizimi i kafeinës, alkoolit dhe vakteve të rënda para gjumit, një dhomë gjumi e errët dhe e qetë, shmangia e ekraneve para gjumit dhe ekspozimi ndaj dritës natyrale në mëngjes.