Nikos Kazantzakis ishte shkrimtari më i frytshëm i Greqisë dhe mbetet ndër më të njohurit në mbarë botën. Ai botoi dhjetëra romane, poema, drama dhe tregime të shkurtra dhe veprat e tij janë përkthyer pothuajse në të gjitha gjuhët. Vepra e tij më e famshme është, deri tani, “Zorba greku”, e cila u shndërrua në film në vitin 1964.
Disa fakte interesante për shkrimtarin të mbledhura nga pappas post:
1- Kazantzakis u përfshi në komunizëm, ateizëm dhe ideologji të shumta radikale, duke e bërë atë një nga figurat letrare më kontroverse të shekullit të 20-të dhe subjekt të shumë kritikave.
2- Romani më i famshëm i Kazantzakisit, Zorba greku (fillimisht i quajtur ‘Jeta dhe koha e Alexis Zorbas’) tregonte për një mik të tij të vërtetë, Jorgis Zorbas, i cili e mësoi si ta donte jetën dhe të mos kishte frikë nga vdekja. Kazantzakis e shkroi romanin në vitin 1941 pasi mësoi për vdekjen e mikut të tij, sepse donte ta mbante gjallë kujtimin dhe mësimet e jetës.
3- Libri i Kazantzakisit “Tundimi i fundit i krishtit” ishte një nga librat më të diskutueshëm të të gjitha kohërave, duke u shfaqur shpesh në listat e “librave të ndaluar” dhe madje duke marrë dënim zyrtar si nga kishat katolike romake ashtu edhe nga ajo ortodokse greke. Incidenti e shtyu një shkrimtar të viteve 1950 të vërente se ishte hera e parë që nga viti 1054 që të dy kishat kishin rënë dakord për diçka.
4- Në vitin 1954, Papa e vendosi librin e Kazantzakisit në Indeksin Katolik Romak të Librave të Ndaluar. Në përgjigje, Kazantzakis i telegrafoi Vatikanit një frazë nga apologjeti i krishterë Tertuliani: “Ad tuum, Domine, tribunal appello” (Unë e paraqes apelin tim në gjykatën tënde, Zot), duke i thënë në thelb kishës katolike se Zoti do të jetë gjykatësi i tij përfundimtar dhe jo një institucion “tokësor” siç është kisha.
5- Kontradiktat pasuan më shumë se tre dekada më vonë kur Martin Scorsese e bëri film librin në vitin 1988. Protesta të gjera nga fundamentalistët e krishterë në Shtetet e Bashkuara u përhapën. Filmi u ndalua plotësisht në më shumë se një duzinë vendesh anembanë botës, përfshirë Turqinë, Meksikën, Kilin, Argjentinën, Filipinet dhe Singaporin. Demonstruesit e krishterë në Paris dogjën një kinema që nuk iu dorëzua protestuesve për të anuluar premierën.
6- Në vitin 1957, ai humbi Çmimin Nobel për Letërsi ndaj Albert Camus me një votë diferencë. Camus më vonë tha se Kazantzakis e meritonte nderin “njëqind herë më shumë” sesa ai vetë. Në total, Kazantzakis u nominua në nëntë vite të ndryshme.
7- Letërsia e Kazantzakis ka rezultuar në tre çmime Oscar dhe tetë nominime. Versioni filmik i Zorba the Greek nga regjisori Michael Cacoyiannis mori shtatë nominime dhe fitoi tre çmime në vitin 1964. Martin Scorsese u nominua për Regjisorin më të Mirë për adaptimin e tij të “Tundimit të Fundit të Krishtit”në vitin 1988.
8- “Kapiten Mihali” është romani i dytë më i njohur dhe i botuar i Kazantzakis pas Zorbës. Botuar në vitin 1953, libri tregon historinë e rebelimit të Kretës të vitit 1889 kundër turqve. Fillimisht mbante titullin “Liri ose Vdekje” në Mbretërinë e Bashkuar dhe në botimet pasuese në anglisht.
9- Vepra letrare e Kazantzakisit u dënua nga shumë njerëz në Kishën Ortodokse Greke dhe u ndërmor një lëvizje për ta përjashtuar atë nga kisha, e cila arriti deri te Patriarku Ekumenik Athenagoras, i cili e hodhi poshtë propozimin. Kazantzakis dha përgjigjen e mëposhtme për klerin dhe peshkopët që kërkuan ta përjashtonin atë: “Më dhe një mallkim, o etër të shenjtë, unë po ju jap një bekim: qoftë ndërgjegjja juaj po aq e pastër sa imja dhe qofshi ju po aq moralë dhe fetarë sa unë.”
10- Edhe pse Kazantzakis nuk u shkishërua kurrë, ai mbeti një figurë kontraverse për pikëpamjet e tij shpirtërore dhe politike. Kisha Ortodokse përjashtoi varrimin e tij në një varrezë dhe kështu ai u varros brenda mureve të fortifikuara që rrethonin Heraklionin, Kretë, vendin e lindjes së tij. Epitafi i Kazantzakis është bërë një nga frazat më të famshme në historinë greke. I gdhendur në gur, ai thotë: “Nuk shpresoj për asgjë. Nuk kam frikë nga asgjë. Jam i lirë.”
11- Kazantzakis vdiq në Breisgau të Gjermanisë më 26 tetor 1957 dhe kur trupi i tij mbërriti në Athinë , Kisha Ortodokse Greke refuzoi ta linte të varrosej. Zyrtarët e transferuan trupin e shkrimtarit në Heraklion dhe e vendosën në ekspozitë në Katedralen e Shën Minas përpara se të zhvillonin një funeral dhe një procesion masiv më 5 nëntor 1956.
