Të mërkurën në mbrëmje, miliona evropianë do të përjetojnë një mrekulli qiellore. Një brez i gjerë i Spanjës veriore dhe qendrore, plus një copëz e Portugalisë dhe pjesë të Groenlandës dhe Islandës do të përjetojnë një eklips të rrallë total. Drita e diellit do të bllokohet praktikisht në pjesën më të madhe të Evropës Perëndimore, duke përfshirë Mbretërinë e Bashkuar, Francën, Belgjikën, Zvicrën dhe Italinë veriore.
Çfarë është një eklips diellor?
Një eklips diellor ndodh kur hëna kalon direkt midis Tokës dhe diellit, duke rezultuar në hedhjen e një hijeje mbi Tokë.
Shikuesit shohin një eklips total diellor kur drita e diellit bllokohet plotësisht nga hëna, dhe një eklips të pjesshëm diellor kur vetëm një pjesë e dritës bllokohet.
“Hëna dhe dielli duhet të rreshtohen saktësisht në të njëjtën linjë, që hëna ta mbulojë plotësisht diellin dhe që ju të shihni një eklips total”, tha Dr. Megan Argo, një lexuese e astrofizikës në Universitetin e Lancashire dhe nënkryetare e Shoqërisë për Astronomi Popullore. “Meqenëse orbita e hënës është pak e anuar, ajo nuk duket se kalon diskun e diellit nga perspektiva jonë sa herë që orbiton Tokën.”
Nëse shikuesit shohin një eklips të plotë apo të pjesshëm – apo asnjë eklips – varet nga vendndodhja e tyre në sipërfaqen e Tokës. “Duhet të jesh pikërisht në mes të hijes për të parë një eklips të plotë, dhe kjo është një shteg mjaft i ngushtë në sipërfaqen e Tokës”, tha Argo.
Sa e rrallë është ngjarja e së mërkurës?
Ky eklips total do të jetë i pari në Evropën kontinentale në dy dekada. Ngjarja e fundit e këtij lloji, e dukshme nga Mbretëria e Bashkuar, ndodhi në vitin 1999, kur pjesë të Devonit dhe Cornwall-it ishin në rrugën e plotë të eklipsit. Eklipsi tjetër total diellor i dukshëm në Mbretërinë e Bashkuar nuk pritet të ndodhë deri në vitin 2090.
Ndërsa vendi do të përjetojë vetëm një eklips të pjesshëm diellor të mërkurën, ekspertët janë entuziastë, duke vënë në dukje se ngjarja tjetër e krahasueshme e dukshme në Mbretërinë e Bashkuar do të jetë në vitin 2081. “Ky është eklipsi më i mirë [diellor] që kemi pasur në Mbretërinë e Bashkuar që nga viti 1999. Ka pasur disa eklipse të tjera të pjesshme, por jo një kaq i thellë, që të ketë këtë përqindje të diellit të eklipsuar nga hëna”, tha Argo.
Kur do të zhvillohet?
Për ata që po shikojnë në Spanjë nën trajektoren e eklipsit të plotë, kulmi do të arrijë midis orës 20:26 dhe 20:33 sipas orës lokale, varësisht nga vendndodhja, pak para perëndimit të diellit.
Në Mbretërinë e Bashkuar, Observatori Mbretëror i Greenwich llogarit se eklipsi i pjesshëm do të fillojë për shikuesit në Londër në orën 18.17 BST, përpara se të arrijë maksimumin në orën 19.13 BST dhe të përfundojë në orën 20.06 BST. Dr. Carys Herbert, një astronome në Observatorin Mbretëror të Greenwich, tha se njerëzit në Cornwall do të përjetonin rreth 96% mbulim, ndërsa njerëzit në perëndim të Skocisë do të përjetonin 93% mbulim dhe njerëzit në Londër do të shihnin rreth 92% mbulim.
«Do të jetë ulët në horizont», tha Herbert. «Kështu që kushdo që dëshiron ta shohë ndoshta duhet të gjejë një vend me pamje të bukur të horizontit perëndimor, pa ndërtesa apo pemë që pengojnë. Të gjithë në Mbretërinë e Bashkuar do të kenë një eklips shumë të mirë».
Po në Shqipëri?
Në Shqipëri mund të shihet pjesërisht. Në disa qytete do të jetë më e lehtë të shihet, si p.sh në Shkodër ku mbulimi maksimal do të jetë 15.65% dhe kulmin e arrin në orën 19:43. Korça është qyteti ku mund të shihet disi më pak, mbulimi maksimal do të jetë 2.49% dhe kulmin e arrin në orën 19:35.
Në Tiranë fenomeni nis rreth orës 19:31, arrin kulmin në 19:41, kur rreth 19% e diskut të Diellit do të mbulohet nga Hëna, dhe përfundon rreth orës 19:44, pak para perëndimit të Diellit. Ajo që e bën një eklips total kaq të veçantë janë disa fenomene që mund të shihen vetëm përgjatë brezit ku Hëna mbulon plotësisht Diellin.
Si mund ta shoh eklipsin në mënyrë të sigurt?
Ekspertët kanë theksuar se është shumë e rëndësishme të mos e shikoni diellin me sy të lirë ose të mos mbështeteni te syzet e diellit, duke vënë në dukje se ato mund të shkaktojnë dëmtime të përhershme të syve. Në vend të kësaj, ata rekomandojnë blerjen e syzeve speciale për eklipsin.
Gjatë një eklipsi diellor në vitin 2017, Donald Trump u tall gjerësisht për shkak se shikoi lart dhe tregoi me gisht qiellin gjatë eklipsit diellor pa syze, pavarësisht paralajmërimeve të përsëritura se kjo mund të çojë në dëmtime të përhershme të syve. Më vonë ai veshi syze për eklipsin.
«Nëse nuk keni syze për eklipsin, mund të përdorni një kullesë ose diçka të tillë për të krijuar një projektor me vrima», tha Herbert. Kjo është një mënyrë për ta parë eklipsin në mënyrë indirekte – mos e shikoni diellin përmes kullesës, por projektoni dritën në karton ose letër.
Duke supozuar se retë nuk e bllokojnë pamjen, spektakli do të ngjajë me një kafshim në rritje që hiqet nga disku i diellit ndërsa hëna lëviz përpara tij, derisa të shihet vetëm një gjysmëhënë e hollë. Ndërsa hëna largohet, dielli do të kthehet gradualisht në lavdinë e tij të plotë.