Ende ekziston një kategori njerëzish që vazhdojnë të lëvizin pa GPS. Ata nuk mbështeten te ekrani i celularit, por te kujtesa, pikat e referencës, ndjesia e hapësirës dhe përvoja e përjetshme. Kur dikush i pyet për udhëzime, ata e përshkruajnë rrugën në një mënyrë pothuajse kinematografike.
Për brezat e rinj, kjo mënyrë shpesh duket e modës së vjetër ose romantike. Megjithatë, sipas neuroshkencëtarëve dhe ekspertëve, pas këtij zakoni fshihet një mënyrë krejtësisht e ndryshme e funksionimit të trurit, të cilën shoqëria moderne po fillon gradualisht ta humbasë.
Përpara epokës së GPS-it, truri i njeriut aktivizonte mekanizma të ndryshëm orientimi. Njerëzit po krijonin atë që shkencëtarët e quajnë një “hartë njohëse”, e formuar nga hipokampusi – rajoni i trurit i lidhur me kujtesën dhe orientimin hapësinor.
Kjo hartë nuk funksionon si një hartë e rregullt rrugësh. Është më shumë një rrjet marrëdhëniesh midis ndërtesave, rrugëve, lagjeve, drejtimeve dhe pikave të referimit. Kjo aftësi zhvillohej gradualisht nëpërmjet vëzhgimit të vazhdueshëm dhe përsëritjes.
Si ndryshon truri me GPS
Me dominimin e telefonave inteligjentë dhe aplikacioneve të navigimit, truri filloi të përdorte një strategji tjetër. Në vend që të krijojë harta të brendshme, tani ndjek komandat: “kthehu majtas”, “vazhdo drejt”, “pas 200 metrash kthehu djathtas”.
Ky proces aktivizon më shumë bërthamën kaudate të trurit – një zonë e lidhur me zakonet e automatizuara dhe lëvizjet përsëritëse – dhe më pak hipokampusin.
Thënë thjesht, truri ndalon së “ndërtuari” mendërisht hapësirën përreth tij dhe kufizohet vetëm në ekzekutimin e udhëzimeve.
Përkeqësimi gradual i kujtesës hapësinore
Studimet e viteve të fundit tregojnë se varësia afatgjatë nga GPS shoqërohet me një rënie të kujtesës hapësinore dhe aftësisë së orientimit. Zbulimi më i habitshëm është se kjo rënie nuk prek vetëm njerëzit që tashmë kanë një ndjenjë të dobët orientimi. Përkundrazi, duket se vetë përdorimi i vazhdueshëm i GPS-it e dobëson gradualisht këtë funksion njohës, pikërisht sepse truri ndalon së ushtruari atë.
Studiuesit shpjegojnë se sa më pak që hipokampusi përdoret për orientim aktiv, aq më pak “ushtrohet”.
Sipas ekspertëve, kjo aftësi nuk ka të bëjë vetëm me lëvizjen. Ajo është e lidhur me një ndjenjë më të thellë të “vendosjes” në botë dhe ndikon në vetëbesim, paqe mendore dhe lidhje me hapësirën fizike.
GPS padyshim ofron përparësi të mëdha: gjetje e lehtë e rrugëve, udhëtim më të shpejtë, siguri më të madhe dhe qasje të menjëhershme në zona të panjohura. Megjithatë, disa shkencëtarë besojnë se njerëzimi mund të ketë shkëmbyer pa dashje diçka shumë të rëndësishme për këtë komoditet.
Humbja nuk është menjëherë e dukshme në jetën e përditshme. Nuk kapet lehtë në numra. Megjithatë, ajo manifestohet përmes dobësimit gradual të marrëdhënies sonë me hapësirën natyrore./HenzaNews